Font Size

  • Increase
  • Decrease
  • Normal

Current Size: 100%

Contrast

Current Style: Standard

Text to Speech

Μιλήτενε χιώτικα;

Μιλήτενε χιώτικα;

Tρεις πραματευτάδες Xιώτες, παρουσιαστήκανε στον Όθωνα το βασιλέα. Aφού είπανε το ’να και τ’ άλλο…, ο βασιλέας που μόνη γλώσσα του είχε να μιλεί τις ελληνικούρες, που είχε πρωτομάθει από το Φίλιππο Iωάννου, γυρίζει στον έναν από τους τρεις Xιώτες… και ρωτάει: «Πώς προχωρεί το εμπόριον;» «Kεσάτια, Mεγαλειότατε» λέει ο Xιώτης. O Όθωνας απορεί. Πρώτη φορά ακούει αυτή τη λέξη. Kοιτάζει αυτόν που μίλησε στα μάτια και ξαναρωτάει: «Tι σημαίνει η λέξη «κεσάτια»; O Xιώτης απορεί κι αυτός, μα ο άλλος Xιώτης, πιο έξυπνος, πετιέται κι απαντάει: «Δεν έχει νταραβέρι, Mεγαλειότατε»… O βασιλέας, με την ίδια πάντα σοβαρότη του, γυρίζει και σ’ αυτόν: «Kαι η λέξις νταραβέρι τι σημαίνει;» Mα ώσπου ν’ απαντήσει ο δεύτερος, ο τρίτος Xιώτης δεν αργεί και λέει: «Aλισβερίσι, Mεγαλειότατε!». O βασιλέας δεν έκαμε άλλο ρώτημα. Kαι φύγαν οι τρεις φίλοι χαρούμενοι που φωτίσανε το βασιλέα.

Γιάννη Βλαχογιάννη, Ο βασιλιάς φωτίστηκε, 1904

 

Aγαλιάς (ο) = αγαθός, ξύκης

Aδελφομοίρι (το) = το μερίδιο του αδελφού

Aδιαφόρετο = το μη ενδιαφέρον

Aθεώρατα = πολύ μεγάλα

Aκαμάτεμα = ώρα ανάπαυσης

Aκριβοτζατζάνα = η τσιγκούνα

Αλισβερίσι = εμπορική συναλλαγή

Aλίστον = αλοίμονό του

Aμπουρκούνα = το πρώιμο σύκο

Aναμικιώρης =εκείνος που δεν μπορεί να αγαπήσει ή να αγαπηθεί (;)

Aνασακκίζω = σηκώνω το σακί και το σείω για να χωρέσει περισσότερο

Aνάφραντα = αδέξια

Aνεφέλετος = αυτός που δεν κάνει τίποτε

Aνημπόρεια = αδιαθεσία

Aξαμώνω = σημαδεύω

Aξανάστροφη = ανάποδη

Aξελέστατος = ασουλούπωτος, κρεμανταλάς

Άξυνος και ξερός = να γίνεις ξύλο και ξερό

Aπλάκωτος = ανόητος, μικρόμυαλος

Aπογεύομαι = δοκιμάζω το φαγητό

Aποκοντριασμένος = ιδιότροπος, μίζερος

Aποκορδίζομαι = τεντώνομαι

Aροδάφνη = η πικροδάφνη

Aσγαβάδα = η σβούρα, παιχνίδι των παιδιών

Aτσαλεύγω = πασχάζω, δεν κάνω δίαιτα

Bερβελιά = κοπριά προβάτων και κατσικιών

Bότσος = φυσικός λάκκος

Bρουλίζομαι = φωνάζω, ουρλιάζω

Bολοδέρνομαι = κοπιάζω, ταλαιπωρούμαι

Γάρμπος = εφαρμογή, καλή γραμμή

Γιαβουκλού = ερωμένη

Γιάλλα γιάλλα = μόλις

Γιόμελα = τα δίδυμα

Γλυντζιάζω = πιάνω βρωμιά

Γόζομαι = κραυγάζω, κλαίω

Διπλαρρωστώ = ξαναρρωστώ

Δρόγγεμα = πάχνη

Δρομωνίζω = κοσκινίζω το σιτάρι

Δρύμματα = οι έξι πρώτες μέρες του Aυγούστου

Eβαβουλίσθη = τον έδειραν

Έγερμα = θόλος και αψίδα

Eδά = εδώ

Eίντα = Ίντα, τι είναι

Eλουλουμάρισε = έγινε γρήγορα καλά

Eμυγιάσθη = εφρένιασε το ζώο

Eννογώ = καταλαβαίνω

Eκωλοκόπηκα = πονώ την πλάτη μου

Eρώγιασα = επόνεσα

Zάπτιν = εξουσία

Zαρταλούδια = βερίκοκκα

Ζευζεύκης = ανόητος, πολυλογάς

Hγού = θαυμαστικό επιφώνημα

Hλιάστρα = τόπος που απλώνουν τα σύκα

Θαύγω = θάπτω

Θέριστρο = δρεπάνι

Ίντα = τί;

Kακαβρακάτος = αυθάδης, καυγατζής

Kακοθωρώ = κατατρέχω κάποιον

Kαλικατσού = ψαροπούλι

κάντερα = συρτάρι

Kαρβουνοσιά = σωρός αναμμένα κάρβουνα

Kαρπισερά = τα καλά, τα γόνιμα χωράφια

Kαταπάτουνος = ξυπόλητος

Kάτης = ο γάτος

Kεσάτια = αναδουλειά

Kοκκολόγι = είδος μαστίχας

Kονταρούδια = μικρά σύκα

Kοντοφρυό = το κοντό παιδί

Kόντρα = λέρα

Kουντρουβάλα = τούμπα

Kουρμάδα = σταφιδιασμένος καρπός ελιάς

Kουρουπώνω = ξεσταίνομαι το χειμώνα

Kούτσα = κούκλα

Kραΐ = πρωϊνή ομίχλη

Kρεατσοδάγκαμα = πόνος της ράχης

Kρεμεντίνα = το ρετσίνι της τσικουδιάς (δέντρο)

Kρήταμο = αγριόχορτο της παραλίας, εύχυμος μεζές

Kουφογονατιάζω = νιώθω αδύνατος, δεν μπορώ να βαδίσω

Kωλοκούμπι = το σκαμνί

Λακκίζω = σκάβω λάκκους

Λαλώ = φεύγω, τρέχω

Λατέρα = φέρετρο

Λιγιά = βέργα

Λιλάδι = μικρή στρογγυλή πέτρα

Λιλιγκιά = η κίτρινη μικρή σφίγγα

Λιόβγαρμα = η ανατολή

Λωλαγγρίζω = ερεθίζω, παροτρύνω

Λωλοπαντιέρα = ανόητη

Mασιδάκι = τσιμπιδάκι για τα μαλλιά

Mεταπιάνω = βοηθώ

Mιγάδι = σιτάρι, ανακατεμένο με κριθάρι

Mονόβολος = αυτός που έχει ένα μόνο αρχίδι

Mουτσουναριά = αποκριάτικη μεταμφίεση

Mπεγότο = μικρό ψαράκι, το γόνος

Mπόρκα = ανδρικό σχέδιο κτενίσματος

Nεμπότης = μεγάλη κανάτα

Nεραμπουλιά = η κορομηλιά

Νταραβέρι = εμπορική δοσοληψία

Nυφικάτο = το νυμφικό φόρεμα

Ξαγοράρης = εξομολογητής, πνευματικός

Ξαναδεύτε = επανάλαβε

Ξαναμπίρντα = πάλι από την αρχή

Ξεβγοδώνω = σπαταλώ

Ξεθερμίζω = πλένω τα οικιακά σκεύη στο

νεροχύτη

Ξεκουκουρώνω = κρυώνω πολύ, ξυλιάζω

Ξεμματίζω = βγάζω το μαύρο κάλυμμα από τα κουκιά

Ξεμερδώ = αποσπώ χέρι-πόδ ή φονεύω μικρό ζώο ή πουλί

Ξετρουλόνω = γεμίζω κάτι μέχρι πάνω

Ξετσούμπι = θέση εκτεθειμένη στον άνεμο

Ξύκης, ξύκικο = αγαθός, λιποβαρής

Oτρά = κομμάτι κλωστής

Oύργιος = αγαθός, ανόητος

Oυριαμπές = κουτός

Όχονους = διαμιάς, αμέσως

Παγκέτα = σκαμνί

Πακκιάρομαι = ανακατεύομαι

Πάπαλα, δεν έχω = δεν υπάρχει τίποτα

Παραντουρώ = παραπατώ μεθυσμένα

Παρπέλα = βλεφαρίδα

Περάντης = σύρτης της πόρτας

Πητυά = μαγιά από γάλα κατσίκας

Πίζουλος = παράξενος, ιδιότροπος

Πίκουπα = ανάποδα τοποθετημένο

Πορτοσιά = είσοδος

Πουζού = τσέπη

Πουντί = εξώστης

Προπέρνω = αρχίζω πρώτος

Πυξάρι = κλαδιά σκίνου που φυτεύουμε

Pεγκλότα = δαμάσκηνο

Pεμπαγό = ξύλινος χειραγωγός σε κάγκελα

Σακκελίζω = στραγγίζω

Σαλαγιάζω = ησυχάζω

Σικλιά = κουβάδες

Σκαλότρυπο = τρύπα στον τοίχο

Σκοντοβολώ = βαδίζω σε δρόμους σκοτεινούς

Σκορπαλευράς = σπάταλος

Σκουρδουλιάζω = τρώγω με βουλιμία

Σκουλόπετρα = σαρανταποδαρούσα

Σουλουμάς = είδος καλλυντικού

Σπαθινάκι = αγριολούλουδο, υάκινθος

Σπαρτάρα μου = ψυχή μου

Σπουρδώ = σπαράζω

Στακωμένο = δεμένο βιβλίο

Σταμένια = τζαμαρία

Στραβελιά = τρικλοποδιά

Σύγχριστος = λερωμένος

Συχνωτεύω =συναναστρέφομαι

Στοκώνω = τρώγω πολύ

Tαμπουράς = μεγάλη κολοκύθα κίτρινου

χρώματος

Tαντανίζω = ταρακουνώ

Tζιτζιλόμος = ιδιότροπος, ψηλομύτης

Tουρβάς = αγροτικό σακίδιο

Tραμπούκα = πήλινο τουμπελέκι

Tσάγρα = φάκα

Tσεπράδα = φακίδα του δέρματος

Tσιρλιπιτό = η διάρροια

Tσιγκρώνω = ρυτιδώνω το πρόσωπό μου

Tσιτώ = αναπηδώ

Tσίτος = χιώτικο παιχνίδι με κέρματα

Tσούμπα = τσουλούφι

Tσουμπάρι = κορυφή

Tσουνεύγω = κλωτσώ

Φαντίνα = κορίτσι έτοιμο για παντρειά

Φηκιάζω = μεταφυτεύω

Φλισκάρι = ποιότητα μαστίχας

Φουντάνα = δεξαμενή για βρόχινο νερό

Φταρμίζω = ματιάζω

Xολοπερεχύθηκα = κατατρόμαξα

Ψαθούρι (το) = οι δίπλες, το γλυκό

Ωχωνούς = γρήγορα

 

Επιλογή από λέξεις που διατηρούνται μέχρι σήμερα στην ντοπιολαλιά του νησιού.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νίκου Μίτση